ızdırap
Alıntı: Bir Edip 1 Mart 2024, 00.33 tarihli paylaşımdan.ızdırap mı, ıstırap mı?
tdk ızdırap dediği için ben ızdıraptan yanayım. ızdırap, ıstıraptan daha fazla vurgu yapar acıya. acıyı daha belirgin kılar.
tdk kelimenin kullanımında ara ara değişikliğe gitmiştir. önce ızdırap, sonra ıstırap sonra tekrar ızdırap gibi… sanırım tdk de tam bir fikir birliğine varmış değil bu konuda. ama -tdk’ye göre- son şekli ızdıraptır.
burada temel sorun arapçadan aldığımız kelimelerin latin alfabesine çevrilmesinde ortaya çıkan karmaşadır. bu konudaki genel kural bellidir aslında. ama bu kuralın bile aşağıdaki örneklerde görüleceği üzere istisnaları vardır. kelimeyi sözlüğüne “ıstırap” şekliyle alan nişanyan sözlük şöyle bir bilgi verir bize: arapça ḍād ض sesi türkçeye önseste genellikle /d/, arases ve sonseste /z/ olarak yansıtılmıştır.
bu açıklamaya göre ızdırap şekli daha doğrudur. çünkü ض sesi arases olarak kullanılmıştır. ki kelimenin kökünden alıp kullandığımız “darp” kelimesinde ض sesi önses olarak kullanıldığı için “zarp” olmamış, yukarıdaki kurala bağlı olarak dilimize “darp” şekliyle yerleşmiştir.
aynı kökten gelen “darp, darbe, muzdarip (mustarip), mızrap” kelimeleriyle “darbımesel, darphane” birleşik kelimeleri de “ızdırap”ı anlamaya katkı yapar diye umuyorum.
ek bilgi:
huzur (aynı kökten hazır, hazret), izmihlal, ramazan, kaza, imza, âza, rıza (ve de razı) kelimelerindeki “z” harfinin aslı ḍād ض sesidir. dalalet, kadı, adale (kas) kelimesindeki “d” sesinin aslı da ḍād ض sesidir.vikipedi bu sesle ilgili olarak aşağıdaki bilgiyi veriyor. işin zorluğunu anlayın artık.
dad sesi klasik arapçada dilin, sağ veya sol üst azı dişinin üzerine getirilmesiyle çıkarılan çok kalın “da” ile çok kalın “za” arasında tok, dolgun, kalın bir sestir (d). telaffuzu en zor seslerden olan bu ses sadece arapçada bulunmaktadır. bu yüzden araplar, arapçaya lisanu’d-dâd (dâd dili) da derler. modern arapçada harfin bu klasik ses değeri değişime uğrayarak kaybolmuştur ve yalnızca kur’an’a özgü hâle gelmiştir.
ızdırap mı, ıstırap mı?
tdk ızdırap dediği için ben ızdıraptan yanayım. ızdırap, ıstıraptan daha fazla vurgu yapar acıya. acıyı daha belirgin kılar.
tdk kelimenin kullanımında ara ara değişikliğe gitmiştir. önce ızdırap, sonra ıstırap sonra tekrar ızdırap gibi… sanırım tdk de tam bir fikir birliğine varmış değil bu konuda. ama -tdk’ye göre- son şekli ızdıraptır.
burada temel sorun arapçadan aldığımız kelimelerin latin alfabesine çevrilmesinde ortaya çıkan karmaşadır. bu konudaki genel kural bellidir aslında. ama bu kuralın bile aşağıdaki örneklerde görüleceği üzere istisnaları vardır. kelimeyi sözlüğüne “ıstırap” şekliyle alan nişanyan sözlük şöyle bir bilgi verir bize: arapça ḍād ض sesi türkçeye önseste genellikle /d/, arases ve sonseste /z/ olarak yansıtılmıştır.
bu açıklamaya göre ızdırap şekli daha doğrudur. çünkü ض sesi arases olarak kullanılmıştır. ki kelimenin kökünden alıp kullandığımız “darp” kelimesinde ض sesi önses olarak kullanıldığı için “zarp” olmamış, yukarıdaki kurala bağlı olarak dilimize “darp” şekliyle yerleşmiştir.
aynı kökten gelen “darp, darbe, muzdarip (mustarip), mızrap” kelimeleriyle “darbımesel, darphane” birleşik kelimeleri de “ızdırap”ı anlamaya katkı yapar diye umuyorum.
ek bilgi:
huzur (aynı kökten hazır, hazret), izmihlal, ramazan, kaza, imza, âza, rıza (ve de razı) kelimelerindeki “z” harfinin aslı ḍād ض sesidir. dalalet, kadı, adale (kas) kelimesindeki “d” sesinin aslı da ḍād ض sesidir.
vikipedi bu sesle ilgili olarak aşağıdaki bilgiyi veriyor. işin zorluğunu anlayın artık.
dad sesi klasik arapçada dilin, sağ veya sol üst azı dişinin üzerine getirilmesiyle çıkarılan çok kalın “da” ile çok kalın “za” arasında tok, dolgun, kalın bir sestir (d). telaffuzu en zor seslerden olan bu ses sadece arapçada bulunmaktadır. bu yüzden araplar, arapçaya lisanu’d-dâd (dâd dili) da derler. modern arapçada harfin bu klasik ses değeri değişime uğrayarak kaybolmuştur ve yalnızca kur’an’a özgü hâle gelmiştir.
🔍 Kelime Ara
Sözlükte kelime veya içerik arayın
